Rodzaje gaśnic i ich zastosowanie – poradnik BHP

Dobór gaśnicy nie powinien opierać się wyłącznie na jej wielkości albo kolorze. Najważniejsze są rodzaj materiału, który może się zapalić, oznaczenia klas pożaru na etykiecie oraz warunki panujące w obiekcie. Innego środka gaśniczego potrzebuje biuro, innego kuchnia gastronomiczna, a jeszcze innego warsztat, magazyn lub miejsce, w którym występują palne metale.

Poniżej wyjaśniamy najpopularniejsze rodzaje gaśnic i ich zastosowanie. Pamiętaj jednak, że zakres użycia zawsze wynika z oznaczeń konkretnego modelu. Dwie gaśnice wyglądające podobnie mogą mieć inne przeznaczenie, skuteczność oraz dopuszczalną odległość gaszenia urządzeń pod napięciem.

Klasy pożarów A, B, C, D i F – co oznaczają?

Litery umieszczone na gaśnicy informują, do jakich grup pożarów przeznaczony jest dany sprzęt:

• A – pożary materiałów stałych, zwykle pochodzenia organicznego, które spalają się z tworzeniem żaru, np. drewna, papieru, tkanin i części tworzyw sztucznych.
• B – pożary cieczy palnych oraz materiałów stałych topiących się pod wpływem ciepła, np. benzyny, rozpuszczalników, farb, parafiny.
• C – pożary gazów palnych, np. propanu, butanu, metanu lub acetylenu.
• D – pożary metali, np. magnezu, sodu, potasu albo pyłów niektórych metali. Wymagają specjalistycznego środka dobranego do konkretnego zagrożenia.
• F – pożary olejów i tłuszczów w urządzeniach kuchennych.

W aktualnym podziale nie występuje klasa pożaru E. Urządzenia elektryczne pod napięciem są szczególnym zagrożeniem, a nie osobną klasą pożaru. Przed użyciem gaśnicy trzeba sprawdzić na jej etykiecie, czy producent dopuszcza gaszenie takich urządzeń, do jakiego napięcia i z jakiej minimalnej odległości. Jeżeli jest to możliwe i bezpieczne, zasilanie należy wcześniej odłączyć.

Jakie są rodzaje gaśnic? Najpopularniejsze typy

Gaśnice proszkowe ABC i BC

Gaśnice proszkowe są popularne w samochodach, biurach, magazynach, warsztatach i obiektach przemysłowych. Modele oznaczone symbolem ABC mogą być stosowane do wielu typowych zagrożeń: materiałów stałych, cieczy i gazów. Odmiany BC nie są przeznaczone do pożarów klasy A.

Ich zaletą jest szeroki zakres zastosowania i skuteczność. Wadą jest silne zapylenie pomieszczenia. Proszek może utrudnić widoczność, zabrudzić urządzenia oraz spowodować kosztowne szkody w elektronice i precyzyjnych maszynach. Nie należy zakładać, że każda gaśnica proszkowa nadaje się do tłuszczów kuchennych – do tego potrzebne jest oznaczenie klasy F.

Gaśnice śniegowe CO₂

Gaśnice śniegowe wykorzystują dwutlenek węgla i nie pozostawiają osadu. Z tego powodu często dobiera się je do rozdzielni, serwerowni, laboratoriów, urządzeń elektronicznych i cieczy palnych – zawsze zgodnie z oznaczeniami danego modelu.

CO₂ słabiej chłodzi materiały, które mogą ponownie się zapalić, dlatego nie jest uniwersalnym rozwiązaniem do drewna, papieru czy tkanin. W niewielkim pomieszczeniu trzeba również uwzględnić ryzyko wzrostu stężenia dwutlenku węgla. Podczas użycia nie wolno dotykać nieosłoniętych elementów prądownicy, które bardzo silnie się ochładzają.

Gaśnice pianowe, wodne i mgłowe

Środki wodne i pianowe dobrze chłodzą palący się materiał. W zależności od konstrukcji gaśnicy mogą być przeznaczone do klasy A, B, a niektóre rozwiązania także do klasy F. Zwykle powodują mniej zabrudzeń niż proszek, dlatego sprawdzają się m.in. w biurach, hotelach, szkołach, obiektach użyteczności publicznej i mieszkaniach.

Nie wolno automatycznie przyjmować, że każdą gaśnicą wodną lub pianową można bezpiecznie gasić urządzenia elektryczne. Takie zastosowanie musi być wyraźnie dopuszczone na etykiecie, z podaniem maksymalnego napięcia oraz wymaganej odległości.

Gaśnice do olejów i tłuszczów – klasa F

W kuchniach gastronomicznych, stołówkach i miejscach z frytownicami stosuje się gaśnice przeznaczone do klasy F. Specjalny środek ogranicza rozpryski, chłodzi tłuszcz i tworzy warstwę odcinającą dostęp tlenu. Płonącego oleju nie wolno gasić wodą, ponieważ gwałtowne parowanie może rozrzucić palący się tłuszcz i doprowadzić do ciężkich oparzeń.

Gaśnice specjalistyczne do metali – klasa D

Pożary metali wymagają specjalnych proszków i właściwej techniki podawania środka. Gaśnicę trzeba dobrać do rodzaju metalu oraz procesu technologicznego. Zwykła gaśnica ABC może być w takim przypadku nieskuteczna lub niebezpieczna, dlatego dobór należy poprzedzić oceną zagrożenia pożarowego.

Specjalistyczne gaśnice do baterii litowo-jonowych

Na rynku dostępne są przenośne gaśnice i urządzenia gaśnicze przeznaczone do małych baterii litowo-jonowych, np. w telefonach, laptopach, elektronarzędziach lub niewielkim sprzęcie. Oferowane są m.in. środki wodne i mgłowe, żele oraz specjalistyczne dyspersje, w tym AVD. Ich deklarowane zastosowanie musi wynikać z dokumentacji i badań konkretnego produktu. Żaden z tych środków nie powinien być przedstawiany jako uniwersalny ani jako gwarancja zatrzymania ucieczki termicznej i braku ponownego zapłonu.

Nie jest to nowa klasa pożaru. Gaśnica „do Li-Ion” musi mieć jednoznaczną informację producenta o takim przeznaczeniu, zakresie wielkości lub energii baterii, sposobie użycia i wymaganej odległości. Baterii litowo-jonowej nie należy automatycznie traktować jak pożaru metalu klasy D – gaśnica D jest przeznaczona przede wszystkim do określonych palnych metali, a nie do każdego urządzenia zawierającego ogniwa Li-Ion.

W przypadku akumulatora roweru, hulajnogi, magazynu energii lub pojazdu elektrycznego podręczna gaśnica może nie zatrzymać reakcji zachodzącej wewnątrz dużego pakietu. Ucieczka termiczna może powodować wyrzut płomieni, toksyczne i żrące gazy oraz ponowny zapłon po pozornym ugaszeniu. Jeżeli bateria silnie się nagrzewa, syczy, pęcznieje, dymi lub wydziela intensywny zapach, należy oddalić ludzi, nie wdychać dymu, wezwać pomoc pod numerem 112 i nie podejmować ryzykownej próby przenoszenia urządzenia.

Gaśnice do instalacji fotowoltaicznych

Określenie „gaśnica do fotowoltaiki” oznacza sprzęt dobrany do zagrożenia elektrycznego i materiałów, które mogą się palić w pobliżu instalacji. Fotowoltaika nie tworzy osobnej klasy pożaru. Gaśnica musi mieć na etykiecie dopuszczenie do gaszenia urządzeń pod napięciem, maksymalne napięcie oraz minimalną bezpieczną odległość. Nie wolno zakładać, że każda gaśnica wodna, pianowa, mgłowa albo proszkowa nadaje się do tego zastosowania.

Panele wytwarzają prąd stały, gdy dociera do nich światło. Wyłączenie zabezpieczeń po stronie AC i DC ogranicza zagrożenie, lecz nie zawsze usuwa napięcie z modułów i całej trasy przewodów. Nie należy dotykać uszkodzonych paneli, złączy ani kabli. W materiałach PSP dla małych instalacji zaleca się rozważenie gaśnicy proszkowej zawierającej co najmniej 4 kg środka, ustawionej w dostępnym miejscu w pobliżu falownika i zabezpieczeń. Ostateczny dobór powinien jednak wynikać z projektu, instrukcji producenta i oznaczeń konkretnej gaśnicy. Trzeba sprawdzić, czy dopuszczalne napięcie i odległość obejmują rzeczywiste parametry instalacji – nie każdy model oznaczony do 1000 V będzie odpowiedni dla każdego łańcucha PV.

Samodzielne gaszenie można podjąć wyłącznie przy niewielkim pożarze w początkowej fazie, bez zadymienia i z zachowaną drogą odwrotu. Nie wolno wchodzić na dach ani zbliżać się do płonących paneli. Gdy pali się dach, instalacja intensywnie dymi lub dostęp do wyłączników jest zagrożony, trzeba się ewakuować, zadzwonić pod 112 i przekazać strażakom informację o instalacji oraz przebiegu przewodów DC.

Jaką gaśnicę wybrać do domu, biura, kuchni lub warsztatu?

• Dom lub mieszkanie: trzeba uwzględnić materiały stałe, instalację elektryczną oraz kuchnię. Jedna gaśnica nie zawsze obejmuje wszystkie zagrożenia, dlatego przydatnym uzupełnieniem może być koc gaśniczy i gaśnica klasy F.
• Biuro: występują głównie materiały klasy A oraz urządzenia elektryczne. Warto ograniczyć ryzyko zniszczenia elektroniki i sprawdzić, czy oznaczenia gaśnicy odpowiadają wyposażeniu pomieszczeń.
• Kuchnia gastronomiczna: podstawowe znaczenie ma ochrona przed pożarami klasy F. Sprzęt powinien być łatwo dostępny, ale ustawiony tak, aby można było sięgnąć po niego bez przechodzenia przez strefę ognia.
• Warsztat i magazyn: dobór zależy od przechowywanych cieczy, gazów, materiałów stałych, urządzeń i procesów technologicznych. Konieczna może być kombinacja kilku typów gaśnic.
• Serwerownia lub rozdzielnia: ważne jest ograniczenie szkód wtórnych i sprawdzenie dopuszczenia do urządzeń pod napięciem. Często rozważa się CO₂, ale ostateczny dobór powinien wynikać z oceny ryzyka.

Nie istnieje jeden typ odpowiedni do każdego pomieszczenia. Liczbę, rodzaj, wielkość i rozmieszczenie gaśnic dobiera się do powierzchni, sposobu użytkowania, materiałów palnych oraz możliwego przebiegu pożaru.

Jak prawidłowo użyć gaśnicy?

1. Zaalarmuj osoby w pobliżu i wezwij pomoc pod numerem 112.
2. Oceń, czy pożar jest niewielki i czy możesz działać bez narażania życia. Zawsze zachowaj wolną drogę odwrotu.
3. Przeczytaj krótką instrukcję na gaśnicy, zerwij zabezpieczenie i uruchom ją zgodnie z oznaczeniami.
4. Kieruj środek na źródło ognia, zachowując odległość wskazaną przez producenta.
5. Obserwuj miejsce po ugaszeniu, ponieważ ogień może pojawić się ponownie.

Jeżeli dym ogranicza widoczność, ogień szybko się rozwija, płonie instalacja gazowa albo droga wyjścia jest zagrożona, należy przerwać próbę gaszenia, zamknąć drzwi – jeśli można to zrobić bezpiecznie – i rozpocząć ewakuację. Gaśnica służy przede wszystkim do gaszenia pożaru w zarodku.

Przeglądy gaśnic i gotowość sprzętu

Nawet prawidłowo dobrana gaśnica nie pomoże, jeśli jest niesprawna, zastawiona albo użytkownicy nie wiedzą, gdzie się znajduje. Sprzęt powinien pozostawać widoczny i łatwo dostępny. Należy kontrolować stan plomby, wskaźnik ciśnienia – jeżeli występuje – czytelność etykiety, brak korozji oraz termin przeglądu wskazany na oznaczeniu serwisowym.

SOLIDO BHP wykonuje przeglądy gaśnic i hydrantów w Kielcach oraz pomaga dobrać sprzęt do rzeczywistych zagrożeń w obiekcie. Wiedzę pracowników warto uzupełnić poprzez szkolenia BHP i PPOŻ dla firm.

Najczęściej zadawane pytania

Jakie są podstawowe rodzaje gaśnic?

Najczęściej spotyka się gaśnice proszkowe, śniegowe CO₂, pianowe, wodne lub mgłowe, gaśnice do tłuszczów klasy F oraz specjalistyczne gaśnice do metali klasy D. O zastosowaniu decydują litery i informacje na etykiecie konkretnego modelu.

Czym różni się gaśnica proszkowa od śniegowej?

Gaśnica proszkowa ma zwykle szeroki zakres zastosowania, ale pozostawia dużo trudnego do usunięcia osadu. Gaśnica CO₂ nie brudzi gaszonego wyposażenia, dlatego często jest wybierana do elektroniki i cieczy palnych, lecz nie jest odpowiednia do każdego pożaru.

Jaka gaśnica nadaje się do urządzeń elektrycznych?

Należy wybrać model, którego etykieta wyraźnie dopuszcza gaszenie urządzeń pod napięciem, i zachować podaną odległość. Często wykorzystuje się gaśnice CO₂ lub proszkowe, ale zawsze trzeba kierować się oznaczeniami producenta.

Czy istnieje klasa pożaru E?

Nie. Obowiązują klasy A, B, C, D i F. Litera E bywa spotykana w starszych materiałach, jednak urządzenia elektryczne pod napięciem nie tworzą obecnie osobnej klasy pożaru.

Jaką gaśnicę wybrać do płonącego oleju?

Do olejów i tłuszczów w urządzeniach kuchennych służy gaśnica oznaczona klasą F. Nie wolno używać wody, ponieważ może dojść do gwałtownego rozprysku płonącego tłuszczu.

Czy jedna gaśnica ABC wystarczy do całego obiektu?

Nie zawsze. Gaśnica ABC obejmuje wiele typowych zagrożeń, ale może nie być właściwa do tłuszczów kuchennych, metali, wrażliwej elektroniki lub szczególnych procesów technologicznych. Dobór powinien wynikać z oceny zagrożeń w konkretnym obiekcie.

Jaka gaśnica nadaje się do baterii litowo-jonowej?

Do małych baterii należy wybierać wyłącznie sprzęt, którego producent wyraźnie potwierdza przeznaczenie do Li-Ion oraz podaje zakres zastosowania. Najważniejsze jest skuteczne chłodzenie i ograniczenie ponownego zapłonu. Przy dużych bateriach, silnym dymieniu lub gwałtownym nagrzewaniu trzeba się ewakuować i wezwać straż pożarną.

Jaka gaśnica nadaje się do fotowoltaiki?

Należy użyć wyłącznie gaśnicy, której etykieta dopuszcza gaszenie urządzeń elektrycznych pod napięciem, i zachować podaną odległość. Materiały PSP wskazują gaśnicę proszkową jako rozwiązanie rozważane przy falowniku małej instalacji, ale dobór musi uwzględniać projekt i konkretne zagrożenia. Po stronie DC napięcie może pozostawać obecne przy świetle nawet po wyłączeniu instalacji.

Jak często należy wykonywać przegląd gaśnicy?

Gaśnice należy poddawać czynnościom konserwacyjnym w terminach wynikających z przepisów, instrukcji producenta i oznaczeń serwisowych. Niezależnie od przeglądu użytkownik powinien regularnie sprawdzać dostępność oraz widoczne uszkodzenia sprzętu.

Podstawa merytoryczna: aktualny podział grup pożarów w przepisach ochrony przeciwpożarowej oraz wskazówki Komendy Głównej PSP dotyczące gaśnic. Informacje o szczególnych zagrożeniach baterii Li-Ion sprawdzono także w publikacjach CNBOP-PIB, a wskazówki dla fotowoltaiki w materiałach Państwowej Straży Pożarnej.

Potrzebujesz pomocy w doborze, rozmieszczeniu albo kontroli sprzętu? Skontaktuj się z SOLIDO BHP. Sprawdź również nasz sklep BHP i wyposażenie przeciwpożarowe.