Honorowi dawcy krwi korzystają w Polsce z szczególnych uprawnień pracowniczych. Zgodnie z ustawą o publicznej służbie krwi, krwiodawcy przysługuje dzień wolny od pracy w dniu oddania krwi oraz kolejny dzień wolny, a także czas na wykonanie okresowych badań lekarskich. Równocześnie przepisy wykonawcze prawa pracy nakazują pracodawcy zwolnić pracownika na czas wskazany przez stację krwiodawstwa w celu oddania krwi i badań – za ten okres zachowuje on prawo do wynagrodzenia.
Prawo pracownika do zwolnienia od pracy przy braku możliwości oddania krwi
Co jednak w sytuacji, gdy pracownik zgłosił się do stacji krwiodawstwa, ale ostatecznie krew nie została pobrana z przyczyn niezależnych od niego? Choć ustawa wspomina wyłącznie o „dniu, w którym oddaje krew”, praktyka i interpretacje PIP wskazują, że sama intencja oddania krwi uprawnia do zwolnienia. Kluczowe jest stawienie się w stacji krwiodawstwa – jeśli ze względów zdrowotnych nie można przeprowadzić donacji, centrum wydaje zaświadczenie określające rzeczywisty czas pobytu pracownika (np. 2 godziny). Z takim dokumentem pracownik wraca do firmy, a pracodawca ma obowiązek usprawiedliwić jego nieobecność i wypłacić wynagrodzenie za wskazany czas. Jeżeli do pobrania krwi doszło, krwiodawcy przysługują dwa dni wolne (dzień donacji i następny).
Obowiązki dokumentacyjne pracownika
Aby skorzystać z przysługujących uprawnień, pracownik powinien poinformować pracodawcę o planowanym oddaniu krwi z wyprzedzeniem, a po zakończeniu procedury dostarczyć zaświadczenie z regionalnego centrum krwiodawstwa i krwiolecznictwa (lub Wojskowego Centrum Krwiodawstwa). Dokument potwierdza fakt oddania krwi albo czas poświęcony na kwalifikację i próbę donacji. W przypadku nieudanej donacji centrum wpisuje w zaświadczeniu powód dyskwalifikacji oraz godziny pobytu. Brak zaświadczenia może utrudnić usprawiedliwienie nieobecności i pozbawić pracownika prawa do wynagrodzenia za ten czas.
Postępowanie pracodawcy przy nieudanej próbie oddania krwi
Pracodawca, który otrzyma zaświadczenie ze stacji krwiodawstwa, musi uznać nieobecność pracownika za usprawiedliwioną i wypłacić mu wynagrodzenie, liczone jak wynagrodzenie urlopowe. Dotyczy to również sytuacji, gdy krew nie została oddana – liczy się czas wskazany przez stację. Jeśli jednak pracownik nie posiada dokumentu, pracodawca nie ma obowiązku płacić; absencja pozostaje usprawiedliwiona, ale może być niepłatna. Wówczas strony mogą ustalić odpracowanie nieobecności albo wykorzystanie urlopu wypoczynkowego na żądanie.
Interpretacje prawne i stanowiska instytucji
Państwowa Inspekcja Pracy podkreśla, że o prawie do płatnego zwolnienia decyduje zaświadczenie ze stacji krwiodawstwa – nawet jeżeli nie doszło do pobrania krwi. Eksperci prawa pracy (np. Akademia Kadr) zwracają uwagę na dwa scenariusze: z zaświadczeniem – płatne zwolnienie za czas wskazany w dokumencie; bez zaświadczenia – nieobecność usprawiedliwiona, lecz bez wynagrodzenia. Pracodawca może, ale nie musi, wypłacić wynagrodzenie mimo braku dokumentu; przepisy pozostawiają mu pewną swobodę.
Podsumowanie
Honorowe krwiodawstwo to ważna inicjatywa społeczna, dlatego prawo chroni pracowników, którzy decydują się oddać krew. Jeżeli pracownik dopełni obowiązków – zapowie donację i dostarczy zaświadczenie – pracodawca ma obowiązek uznać jego absencję za usprawiedliwioną i płatną. W przypadku braku zaświadczenia absencja co prawda nie powinna być traktowana jako nieusprawiedliwiona, lecz może nie być opłacona. Dlatego warto zawsze dopilnować formalności w stacji krwiodawstwa, by skorzystać z pełni przysługujących uprawnień.
