Aktualizacja i weryfikacja źródeł: 8 października 2026 r.
Zimą znaczenie ma nie tylko temperatura na termometrze. Ryzyko zwiększają także wiatr, wilgoć, mokra odzież, oblodzenie i długi czas przebywania na zewnątrz. Pracodawca powinien dobrać zabezpieczenia do rzeczywistych warunków pracy. Posiłki profilaktyczne i gorące napoje przysługują po spełnieniu określonych warunków — nie automatycznie każdemu pracownikowi od początku zimy.
Jaka temperatura obowiązuje w pomieszczeniu pracy?
Temperatura powinna odpowiadać rodzajowi wykonywanych zadań. W pomieszczeniach pracy wynosi co najmniej 14°C, chyba że nie pozwalają na to względy technologiczne, np. praca w chłodni. Przy lekkiej pracy fizycznej i w pomieszczeniach biurowych wymagane jest co najmniej 18°C. Wyjątek technologiczny nie zwalnia z ochrony przed zimnem. Podstawa: § 30 ogólnych przepisów BHP.
Czy przy pracy na zewnątrz istnieje dolny limit temperatury?
Dla ogółu pracowników nie ma jednego powszechnego progu temperatury, poniżej którego każda praca na otwartej przestrzeni jest zakazana. Nie oznacza to jednak zgody na pracę w dowolnych warunkach. Trzeba ocenić zagrożenie, dobrać odzież i środki ochrony oraz uwzględnić szczególne ograniczenia dotyczące m.in. kobiet w ciąży i młodocianych.
Osobom pracującym na zewnątrz lub w nieogrzewanych pomieszczeniach należy zapewnić odpowiednie miejsce do schronienia, ogrzania się i zmiany odzieży. W pomieszczeniu do ogrzewania temperatura nie może być niższa niż 16°C. Jeżeli charakter pracy zimą na otwartej przestrzeni nie pozwala zapewnić takiego pomieszczenia, przepisy przewidują odpowiednio urządzone źródła ciepła w pobliżu, z zachowaniem wymagań ochrony przeciwpożarowej. PIP — obowiązki pracodawców w mroźne dni.
Kiedy przysługuje posiłek profilaktyczny?
W kontekście pracy zimą szczególnie ważne są trzy sytuacje. Wydatek energetyczny oznacza tutaj efektywny wydatek organizmu w ciągu jednej zmiany roboczej:
- Duży wysiłek fizyczny — niezależnie od pory roku: powyżej 2000 kcal u mężczyzn i powyżej 1100 kcal u kobiet.
- Praca na otwartej przestrzeni od 1 listopada do 31 marca: powyżej 1500 kcal u mężczyzn i powyżej 1000 kcal u kobiet.
- Praca w pomieszczeniach, w których ze względów technologicznych temperatura stale utrzymuje się poniżej 10°C: powyżej 1500 kcal u mężczyzn i powyżej 1000 kcal u kobiet.
To nie jest pełna lista przesłanek z rozporządzenia — obejmuje ono również m.in. pracę pod ziemią i usuwanie skutków klęsk żywiołowych. Sama nazwa stanowiska lub odczuwanie zimna nie zastępuje ustalenia warunków uprawniających do świadczenia. Posiłek przysługuje w dniach wykonywania odpowiednich prac; nie można zamienić tego uprawnienia na wypłatę pieniędzy. PIP — warunki zapewnienia posiłków profilaktycznych.
Posiłek powinien mieć około 1000 kcal i odpowiedni skład. Co do zasady jest to gorące danie. Gdy jego wydawanie jest niemożliwe ze względu na rodzaj pracy lub organizację, dopuszczalne są inne formy zapewnienia posiłku, np. produkty lub odpowiednie bony. Nie jest to tożsame z dowolnym dodatkiem do pensji. Rozporządzenie z 28 maja 1996 r. oraz zmiana z 12 czerwca 2019 r..
Gorące napoje — odrębne warunki
Przy pracy na otwartej przestrzeni w temperaturze poniżej 10°C pracodawca zapewnia odpowiednio gorące napoje. Powinny być dostępne przez całą zmianę w ilości zaspokajającej potrzeby. Tego warunku nie uzależnia się od przekroczenia zimowego progu wydatku energetycznego dla posiłku. Napoje przysługują również w innych sytuacjach wymienionych w § 4 rozporządzenia, w tym przy określonym narażeniu na mikroklimat zimny. Podstawa: § 4 i § 6 rozporządzenia o posiłkach i napojach.
Kiedy pracownik może powstrzymać się od pracy?
Nie każde uchybienie BHP automatycznie daje takie uprawnienie. Art. 210 Kodeksu pracy dotyczy sytuacji, gdy warunki naruszają przepisy BHP i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika albo wykonywana praca zagraża w ten sposób innym osobom. Pracownik powinien niezwłocznie zawiadomić przełożonego. Jeśli samo przerwanie pracy nie usuwa zagrożenia, może oddalić się z jego miejsca, również zawiadamiając przełożonego.
W tych przypadkach zachowuje prawo do wynagrodzenia. Przepis przewiduje wyjątek dotyczący osób, których obowiązkiem jest ratowanie życia ludzkiego lub mienia. Braku odzieży nie należy więc opisywać jako automatycznej, oderwanej od okoliczności podstawy opuszczenia pracy. PIP — przesłanki powstrzymania się od pracy.
Praktyczne przygotowanie zakładu do zimy
- Sprawdź ochronę przed wychłodzeniem, wilgocią i poślizgnięciem na każdym narażonym stanowisku.
- Ustal zasady ogrzewania się, suszenia lub wymiany mokrej odzieży i reagowania na pogorszenie pogody.
- Zweryfikuj stanowiska uprawnione do posiłków i napojów oraz sposób ich wydawania.
- Wyjaśnij pracownikom, komu zgłaszać zagrożenia i kto podejmuje decyzję o zmianie organizacji pracy.
Te działania warto uwzględnić w ocenie ryzyka zawodowego. Powyższa lista jest praktyczną pomocą, nie zastępuje oceny konkretnych warunków ani szczególnych przepisów dla danej pracy.
